Wiek kostny – co to jest i dlaczego ma znaczenie?

Wiek kostny to jedna z metod określenia wieku biologicznego dziecka na podstawie oceny dojrzewania jego kości. W rzeczywistości zdarza się, że odbiega od wieku metrykalnego (kalendarzowego). Może to bardzo istotnie wpływać na podejmowanie decyzji terapeutycznych.

Dlaczego warto kontrolować wiek kostny?

• Diagnoza zaburzeń wzrostu – istotne u dzieci i młodzieży, szczególnie w okresie dojrzewania.
• Ocena postępu leczenia ortopedycznego – np. w terapii skoliozy i wad postawy.
• Planowanie rehabilitacji – aby dopasować ćwiczenia do możliwości organizmu.

Porównanie wieku kostnego i wieku chronologicznego dziecka umożliwia ustalenie indywidualnego stopnia rozwoju oraz dojrzałości. Ustalenie wieku kostnego zleca się także w przypadku podejrzenia niektórych chorób, takich jak np. niedoczynność tarczycy.

Jak określa się wiek kostny?

Do analizy wieku kostnego wykorzystuje się najczęściej 2 metody:

• metodę wielosegmentową – analizie poddaje się 6 regionów ciała (ramię, staw łokciowy, dłoń z nadgarstkiem, biodro, kolano i stopę);
• metodę jednosegmentową – analizie poddaje się wyłącznie jeden region ciała.

Do analizy układu kostnego w obu przypadkach służą zdjęcia rentgenowskie. W badaniu ocenie podlegają jądra kostnienia, kształt kości, przebieg procesu mineralizacji oraz chrząstki nasadowe; ich rozmiar, kształt i zespolenie z trzonem.

Popularną metodą badania wieku kostnego dziecka (najmniej inwazyjna) jest metoda Greulicha-Pylea, nazywana także metodą atlasową. Polega na zrobieniu prześwietlenia dłoni i nadgarstka ręki niedominującej — jest ona miej narażona na urazy i jest bardziej prawdopodobne, że przebieg dojrzewania kości nie został zaburzony przez czynniki mechaniczne. Następnie lekarz znajduje w atlasie odpowiedni wzorzec i odczytuje z niego przewidywany wiek. Skuteczność atlasu została rozwinięta w metodzie Gislanza i Ratibina, która bazuje na dokładniejszej bazie wzorów układu kości odpowiadających poszczególnym kategoriom wiekowym.

Kiedy zleca się badanie pomiaru wieku kostnego?

Zasadniczo pomiar wieku kostnego zlecany jest w momencie, kiedy dziecko jest za niskie jak na swój wiek lub jego dojrzewanie jest zaburzone (za szybkie, za późne). Ustalenie wieku kostnego daje informację, czy wystarczy jedynie monitorować rozwój i wzrost dziecka, czy trzeba jednak wybrać się na wizytę do specjalisty.

Badanie wieku kostnego zleca się przy podejrzeniu na przykład:

• wrodzonych chorób nerek lub mięśnia sercowego;
• infekcji ośrodkowego układu nerwowego;
• uszkodzenia lub niedoczynności/nadczynności przysadki mózgowej;
• zespołu Cushinga;
• guzów mózgu;
• niedoboru lub nadmiaru hormonu wzrostu;
• choroby Addisona;
• nadczynności lub niedoczynności tarczycy;
• wrodzonego przerostu nadnerczy.

Pomiar wieku kostnego często bywa wykorzystywany również w szacowaniu wzrostu dziecka w życiu dorosłym.

Wiek kostny a fizjoterapia

Wiek kostny może wpływać na wybór konkretnych ćwiczeń fizjoterapeutycznych, np. w przypadku wad kręgosłupa. U młodszych pacjentów, których kręgosłup nadal rośnie, można stosować ćwiczenia, które wspierają prawidłowy rozwój i kształtowanie jego struktury. U starszych pacjentów z rozwiniętą tkanką kostną, można skupić się na ćwiczeniach wzmacniających i stabilizujących. Wiek kostny jest jednym z czynników decydujących o doborze odpowiedniej metody leczenia.